Adembenemende Hofjes

angnieten-08BWeldaad van rust

De Hofjes die u tijdens een wandeling bezoekt zijn veelal een weldaad van rust. Afgesloten van de drukke stad door de omringende gebouwen. Geen middeleeuwse bewoner zal hebben kunnen bevroeden dat na zoveel eeuwen hun woon- en werkplaats een trekpleister voor toeristen zou zijn.
De rust van nu was toentertijd niet aanwezig.
Een Hofje is van oorsprong een binnenplaats of binnentuin met daar omheen gelegen een aantal meestal kleine woningen. De geschiedenis leert ons dat de tijd waarin deze Hofjes tot stand kwamen dat er diverse redenen waren om ze te bouwen.

Liefdagheidshofjes

Zo zijn er Liefdagheidshofjes, sociaal gebouwde hofjes en exploitatiehofjes. De liefdadigheidshofjes dateren uit de 13e tot 19e eeuw, de exploitatiehofjes zijn gebouwd in de tweede helft van de 19e eeuw en in het begin van de 20ste eeuw.

Exploitatie- of arbeidershofjes

De exploitatie- of arbeidershofjes waren – zoals de naam al zegt – bedoeld om de naar de stad getrokken arbeiders te huisvesten. In tegenstelling tot de liefdadigheidshofjes woonden in de arbeidershofjes hele gezinnen in armoedige omstandigheden.

De huisjes in liefdadigheidshofjes waren bedoeld voor ouderen – meestal vrouwen – met weinig geld, soms waren ze onderdeel van de sociale voorzieningen voor leden van een bepaalde kerk of andere doelgroepen zoals schippers, hofpersoneel of onderofficieren. Soms deed een hofje ook dienst als herberg voor reizigers. Oudere mannen met weinig inkomsten konden terecht in het oudemannenhuis.

Voorwaarden

Een voorwaarde om in een vrouwenconvent of -hofje te mogen wonen was meestal dat men van onbesproken gedrag èn godsdienstig moest zijn. Het werk wat werd uitgeoefend om aan de kost te komen bestond o.a. uit brood bakken, bier brouwen en weven. Daarnaast moest er nog tijd worden vrijgemaakt om de leer van de beweging waar men zich bij had aangesloten te dienen.
In sommige hofjes vonden armlastige weduwen een onderkomen.

Preuven

Soms moest men zich inkopen. Daar tegenover stond dan vaak het recht op 'preuven', een financiële en materiële bijdrage voor het leven. Veel hofjes zijn verdwenen, andere zijn onherkenbaar veranderd. Preuven worden niet meer uitgereikt en de tegenwoordige bewoners vertegenwoordigen een doorsnee van de bevolking, van jong tot oud, arm en rijk, ook de computer heeft hier en daar haar entree gemaakt en staat zichtbaar achter een venster van een bewoner. De tijd staat niet stil, maar met fantasie kun je je toch nog even in het verleden wanen. Wilt u de Hofjes in Zutphen traceren klik dan HIER voor een plattegrond. 

Agnietenhof

angnieten-11De Agnietenhof, ook dikwijls Adamanshuis genoemd, wordt thans gevormd door een bebouwing rondom een rechthoekige binnenhof waartoe twee poorten toegang geven. De lange en wisselvallige geschiedenis van het complex is uitvoerig beschreven en gedocumenteerd in [1]. In samenhang met de restauratie heeft een diepgaand archeologisch en bouwhistorisch onderzoek van de kapel en de aangrenzende bebouwing die refectorium en dormitorium herbergden, plaatsgevonden.

Lees meer: Agnietenhof

Luthers Hofje

luth-04In het midden van de 19e eeuw was het gebied tussen de Dieserstraat, de Geweldigershoek en de stadsmuur veel minder sterk bebouwd dan nu. De Evangelisch-Lutherse Gemeente behoorde tot een van de vijf kerkelijke gezindten in Zutphen.
Men bezat een kerkgebouwtje aan de Beukerstraat. Door de diaconie werd een aantal gezinnen, weduwen en alleenstaanden met kinderen ondersteund door hen van geld en kleding te voorzien. De uitgaven werden geregistreerd in het zogenaamde “Stamboek der bedeelden”.

Nadat plannen om een aantal woningen in de Polsbroek aan te trekken waren mislukt, begon men met het maken van plannen voor de bouw van een eigen Armengesticht. Door de aankoop van een pakhuis van de weduwe Wolters (welk pakhuis op de plaats stond waar zich nu de entree bevindt) verkreeg men de locatie waar we nu het Luthers Hofje aantreffen.luth-02
In het front-gebouw waren twee woningen die iets groter waren dan de 14 woninkjes gebouwd in de tuin. Een van deze woningen was bestemd voor de portier, de andere voor de catechisatie. De portier hield de gevel aan de straatzijde en het portaal schoon. Hij moest het licht onder de poort aansteken en 's avonds om 10 uur de straatpoort sluiten.
Tevens inde hij de wekelijkse huur. Bij geschillen tussen de bewoners moest de portier trachten te bemiddelen.
Door bezuinigingen tijdens de bouw kwam de bouw van de regenbak te vervallen, ook op de put en het privaat werd bespaard. Een woning omvatte hooguit 10 vierkante meter oppervlak, en onder de bedstede was een opslagplaats voor aardappels. Armen hadden volgens de opvattingen van die tijd niet meer ruimte nodig.
Dat dit echter veel te krap was kwam o.a. tot uitdrukking in vele onenigheden onder de bewoners. Pas 10 jaar na de inwijding werd door de diaconie een bedrag van ƒ 225,00 uitgetrokken om een keukentje in het gesticht te bouwen. In 1910 werd de woningwet aangenomen. Waar men voor vreesde bleek uit te komen. De woningen voldeden niet aan meer aan de wettelijk bepaalde eisen. De watervoorziening moest verbeterd worden, evenals de privaten.

 

luth-07In de jaren zeventig was het gesticht ingehaald door de tijd. Geld voor renovatie was er niet. Uiteindelijk zijn met financiële hulp van rijk provincie en gemeente binnen- en buitenkant vernieuwd. Er bleven uiteindelijk 9 wooneenheden over. De Lutherse Gemeente niet meer was opgewassen tegen de gemaakte kosten, dat in samengaan met een verslechterde woningmarkt in 1983, was aanleiding om het complex over te dragen aan de Stichting Sociale Woningbouw St. Walburgis. Voor veel Lutheranen werd de overdracht aan een katholieke organisatie gezien als een zware nederlaag.
Momenteel worden de woningen verhuurd door Woningstichting Ons Huis. Het Hofje is dus 150 jaar na oprichting nog steeds bewoond, alhoewel de woonsituaties naar hedendaagse eisen zijn aangepast.

Oude Bornhof

oudborn-05Boven de poort, die als toegang dient tot het Oude Bornhof, staat al het vierde stel stenen beelden, telkens van hetzelfde model. Het voorgaande paar bevindt zich in de binnentuin van het nieuwe Bornhof aan de Hobbemakade. Het grote gele huis werd begin 1300 bewoond door de kanunnik Borro. Borro was een kanunnik in dienst bij de kapittelkerk St. Walburgis. Hij was een rijk man en gaf zijn huis en geld ten behoeve van arme oude lieden. Tenminste als die een godvruchtig leven hadden geleid!

Hij meldde dat aan het stadsbestuur op Petrus ad Cathedra (22 februari) in 1320. Zijn zusters Aleida, Uleade en Benedicta Bornh-04stemden daarmee in. Borro stierf nog in hetzelfde jaar. De dakspanten van het huis dateren volgens de dendro-chronologische methode uit 1345. Men vergelijkt bij deze methode de jaarringen in een monster van de dakspant. De jaarringen van de oorspronkelijke bomen zijn nog herkenbaar. Een uniek patroon te vergelijken met een streepjescode. Je kunt aan de hand van deze methode zelfs opmaken in welk gebied de boom is gekapt. In 1755 wordt nog eens vastgesteld, dat mogen worden opgenomen 'burgers en inwoners van onbesproken gedrag, die tenminste 10 jaar burger of 20 jaar inwoner zijn, tussen de 50 en 60 jaar oud, gereformeerd, luthers of mennoniet. Alle bezittingen moeten aan het huis worden afgestaan. Men heet dan een 'kostkoper'.Tot eind 1800 werd het geld in de stad verdeeld. Daarna worden de huizen gebouwd, die daar rondom staan. Het wordt dan een bejaardenhof, tot na de laatste oorlog. Nu kan ieder, jong en oud, een woning huren. In Huize Borro kunt u tegenwoordig in het Genietcafé genieten van een heerlijke kop koffie of thee met huisgemaakte lekkernijen, in de zomerdag ook met een terras in het oude hof, waar u de 'oorverdovende' rust van het hofje kunt waarnemen.oudborn-02
Op het gazon in het hof staat Else, een mooi beeld van Maïté Duval.
Naast de ingang, onder het kelderrooster, zit een welsprekende steen! 1651 stond het water onderaan deze steen.

 

Ruitershofje

ruyt-03In 1546 kocht de rijke bierbrouwer Henrick Ruyter een stuk grond aan de Nieuwstad om er armenhuisjes te bouwen. Uiteindelijk werden er 19 woningen gerealiseerd. Het complex kreeg de naam Ruitershofje. Henrick Ruiter nam zelf het bestuur van zijn levenswerk op zich. Lang echter heeft hij dit niet kunnen uitvoeren. Tijdens het Zutphens beleg in 1572, is hij door de Spanjaarden beestachtig vermoord.
Zijn nageslacht heeft slecht zorg gedragen voor de armen- huisjes met als gevolg dat zij in verval raakten. De Sint Anthonie Grote Broederschap kocht het complex in 1784.

Lees meer: Ruitershofje

Sareptahofje

Het Sareptahofje is in 1895 gesticht door Elisabeth Bax. De predikantsdochter stichtte het hofje met een legaat van een haar onbekende weldoener. Een zekere J.J.J. uit Overveen liet haar het bedrag van 19.000 gulden na. Het was speciaal bestemd voor (arme) weduwen die vanwege huurschuld dreigden op straat te worden gezet. Voorwaarde voor opname was dat de dames zich hielden aan de (godsdienstige) bepalingen van Elisabeth Bax. Zo mochten op de dag des Heren geen kinderen op bezoek komen en ook mocht er geen water worden gehaald, er diende volstrekte stilte te heersen.

Elisabeth Bax woonde zelf tot aan haar dood in 1917 in het hofje.
De naam van het hofje verwijst naar een passage uit de bijbel. Hierin wordt de profeet Elia tijdens een hongersnood onderhouden door een weduwe uit Sarfat of Sarepta. Er zijn oorspronkelijk 8 woningen. Nog niet zo lang geleden is het hofje gerestaureerd door de huidige beheerder, de Diaconie der Nederlands Hervormde gemeente.

Het Hofje is particulier bewoond en niet toegankelijk zonder toestemming. Het dagelijks beheer van het Hofje wordt uitgevoerd door de zeven bewoners, verenigd in Woonvereniging de Hof van Heden. Voor meer informatie: www.woonhofvanheden.nl 
Sinds december 2005 is het eigendom van Maatschappij BOEi te Hoevelaken.

 

 

Wöhrmannshofje

Wohrm-02Voordat Koninklijke Wöhrmann haar nieuwe bedrijfspand op het industrieterrein betrok, bezat zij diverse panden in de binnenstad. Na haar vertrek kwam de panden aan de Kuiper-, Bakker- en Waterstraat leeg te staan. Een aantal van de historische panden werd gerestaureerd en tevens werd er op opengevallen plaatsen nieuwbouw gepleegd. Deze hele operatie heeft plaats gevonden in 1983. Het toen ontstane hofje viert dus dit jaar haar 35-jarig bestaan en is daarmee het jongste hofje van Zutphen. Niettemin is het toch de moeite van het bezoeken waard. De mengeling van historische en moderne bouw geven het hofje een specifiek karakter.